De kracht van het andere verhaal

Jongeren die radicaliseren en weg trekken om de strijd aan te vatten  ze zitten voortdurend in het nieuws. om die reden ging er gisteren op het Kruispunt Migratie integratie een actua namiddag door waarin een deskundige en een aantal betrokken integratie werkers hun visie op e ervaringen met het fenomeen kwamen uiteenzetten. Amy Jane Gielen van AG Advies gaf de voorzet. Zij doet al heel wat jaren onderzoek naar radicaliserende jongeren, zowel aan linker als rechterzijde van het spectrum. Ze reikte ideeën aan over de gronden van het verschijnsel (voedingsbodems, triggers) maar ook over hoe overheden en professionals er mee kunnen omgaan. Wat me bij dat laatste vooral opviel was de herkenbaarheid en de (toch schijnbare) haalbaarheid van haar voorstellen. Geen gegoochel met proactieve taskforces en geraffineerde sanctiesystemen, wel inzet op heel 'basale 'tools as gesprek en dialoog. Waar het volgens haar om gaat is dat je verbonden blijft, bij elkaar. door te praten, maar vooral ook door te luisteren en niet meteen of al te expliciet te oordelen. Dit alles toch zeker zo in de fase van wat zij primaire preventie noemt: daar waar er nog kans is de radicaliseringgedachten te stoppen of te keren. Dit in gesprek gaan kan op individueel niveau worden vorm gegeven , maar ook op institutioneel en organisatorisch niveau. Bij het middenveld legt ze bv de verantwoordelijkheid voor het produceren van zogenaamde counter-narratives: een tegenverhaal dat een veelheid aan perspectieven en interpretaties inhoudt. Want dat is een van de zaken waar het bij radicalisering om draait: jongeren verliezen hun zicht op de veelvormigheid van de realiteit, met inbegrip van de pluriformiteit van hen zelf. Hun identiteitservaren evolueert van hybride naar rigide. Ze zetten zich vast in één allesverklarende, wereldomvattende ideologie en laten geen tegensprekelijkheid meer toe. Dat merk je oa dan ook aan hun spreken, waarin bv naar anderen verwezen wordt met groepstermen en individualiteit of uniciteit zoveel mogelijk gemeden en miskend wordt.

Dat meewerken aan veelvormige en flexibele counter-narratives is een opdracht die mij enorm aanspreekt. Als ik er zo op terugblik is het ook dat wat me al die jaren in CIMIC gedreven heeft. En het is ook dat waar ik het meeste energie in steek bij het begeleiden van groepen of het ontwerpen van vormingstrajecten.
Het is ook dat wat ik hoop dat het Kruispunt Migratie in de komende maanden en jarenmeer kan en mag blijven doen. Het uitsteken van de voelsprieten in de samenleving en daarmee een ander en eigenzinnig migratie en integratieverhaal schrijven.

Een element van die counter-narrative vond ik alvast in de weekendkrant. Het ging daarbij om het persoonlijke verhaal van een aantal hoog opgeleide nieuwkomers. Hoe moeilijk zij het hebben om hier in Vlaanderen hun talenten, kennis en kunde erkend te zien. Hoeveel geld en inspanningen zij zich moeten getroosten om dat wat ze allang bewezen ("ik ben een competente professional") nu ook door de Vlaamse maatschappij en arbeidsmarkt bevestigd te weten. Een van de respondenten ken ik persoonlijk: een heel aandachtig persoon met grote inzet. Hij maakt deel uit van een team dat ik de afgelopen weken mocht begeleiden. Ongelofelijk dat we het nog steeds aanvaardbaar vinden dat dit soort gecapaciteerde mensen hun volle kracht niet mogen halen. Ongelofelijk dat we het nog steeds normaal vinden zoveel talent te verspillen.

Een project dat dan ook alle lof verdient is dat van Pro-talent, de databank met profielen van hoger opgeleide allochtonen, vorig jaar opgezet door Antwerps integratiecentrum de 8. Bedoeling was om vraag en aanbod dichter bij elkaar te brengen: de sterke kandidaat bij de inspirerende job. Het digitaal platform werd mee vorm gegeven door IBM. Een mooi staaltje van sociaal verantwoord ondernemen, lijkt me. 

Thee

Deze week mee de schouders gezet onder een kleine actie voor Syrië 1212. Met een paar collega's schonken we drie middagen thee, vergezeld van lekkere zelfgebakken koekjes. Een van de middagen was er ook een solidarteitsmaaltijd in het sociale economie-restaurant Elan. Allemaal niet superveel werk, en toch een heel mooie opkomst en nuttige opbrengst.

Tegelijk zitten dubben over een kopje thee waar ik al erg lang naar uitkijk en waarvan ik me nu soms afvraag of het er deze zomer nog zal komen: een kopje thee op citytrip in Istanbul. De bijdrage van Norah Karrouche in De Morgen vond ik wel verhelderend. Ze maakt de vergelijking tussen de pleinen van Turkije en Marokko, een land dat ik sinds onze grote reis daar in 2007 ook in het hart draag.

En tenslotte thee gekregen van mijn echtgenoot die enkele dagen naar voor het werk naar Londen trok. Een doosje heerlijk geurend naar kaneel en kruiden. In juli vliegt hij twee weken naar Suriname om er de problematiek van de overbevissing daar in beeld te brengen. Ook de zeeschildpad, grootste slachtoffer van de bijvangst maakt deel uit van dat verhaal. Elk jaar vinden er zo'n 250.000 de dood.

De grens van de grap

Het wil maar geen lente worden. Dan maar van de koude een deugd gemaakt en binnen een boekje gelezen, opgepikt in de boekenbijlage van de Morgen. "De grens van de grap" van de Nederlandse komiek Howard Komproe. Op een dag in maart 2012 lanceerde Komproe de fictieve 'feest'dag Negerdag, naar analogie met oa Vrouwendag. De gemengde reacties die dat opleverde zetten Komproe aan het denken: kan humor worden gecombineerd met elk maatschappelijk thema of elk historisch feit? Kan iedereen over alles grappen maken of zijn bepaalde soorten grappen enkel aan sommigen toegestaan? Wat met de pijn die sommige grappen uitlokken? Naast veel voorbeelden uit de praktijk bevat het boek ook een aantal zogenaamde zelfhulptips. Kleine oefeningetjes die je kan doen om je eigen grenzen en die van je naasten te verkennen. Soms komen die ook erg dichtbij, zoals wanneer hij je vraagt om terug te denken aan een moment waarop je niet of wel reageerde wanneer iemand een beladen term gebruikte. Dat had ik onlangs zelf nog voor, toen iemand van wie ik niet verwachte dat die het bewuste woord zou gebruiken, verwees naar 'een neger' die bij hem in het vliegtuig zat. Ik schrok, maar durfde niet reageren, bang om de relatie te schaden, bang om belerend over te komen. Maar geschokkeerd was ik wel, van het woord en van mezelf...
Kijk naar wat Howard Komproe over zijn actie vertelt een jaar na de feiten. Bij Pauw en Witteman.

Dag van de Arbeid

Maandag een debat bijgewoond. Het ging over discriminatie op de arbeidsmarkt en werd georganiseerd door Hand in Hand, de anti-racistische beweging waar ik zelf ook lid van de algemene vergadering ben. Een heel gemengd publiek in de zaal. Heel wat jongeren van andere origine ook, om wie het uiteindelijk allemaal te doen is.

Maar het gesprek kon nauwelijks boeien of inspireren, op enkele momenten na dan. Teveel langs elkaar heen gepraat, teveel eigen profilering, teveel de schuld bij de ander leggen. En ook om de hete brij heen draaien: het ging over discriminatie op de arbeidsmarkt maar zoals zo vaak in dit soort gesprekken rond belangrijke maatschappelijke problemen werd alle schuld en verantwoordelijkheid bij het onderwijs gelegd.
Ook heel herkenbaar: de uitingen van moedeloosheid. We zeggen dit nu al 20 jaar, we voerden dit soort gesprekken al 30 keer. Maar eigenlijk vind ik dit soort uitspraken van politici niet gepast: blijven strijden en sleutelen, ondanks alles, dat moet hun credo zijn. Gelukkig ook hier weer de uitzondering die de regel bevestigt: een jonge politica uit Brussel, die wel to the point antwoordde, wel goed voorbereid kwam en haar gedrevenheid zo wist te kanaliseren dat ze in dienst kwam van het algemeen belang en niet enkel haar eigen profiel.

Belangrijk voordeel van de avond: ik liep er een oude bekende tegen het lijf. Orlando Verde, die net een film rond het thema had afgewerkt: Naamloze Vennootschap. Die film zou de volgende dag, 1 mei, online in premiere gaan. Dus dan maar de Dag van de Arbeid afgerond met een korte home-cinema sessie. Een verhaal over hoogopgeleide nieuw- en oudkomers die trachten hun talenten erkend te krijgen en hun capaciteiten uit te kunnen leven. Soms wat houterig geacteerd, maar jammer genoeg wel zo waar. Mensen die die oplossing tot complexe problemen zouden kunnen leveren maar die we enkel capabel achten om de vuilbak te legen en onze koppen frustratiekoffie op te ruimen. Een waarheid waar  nog zo weinig over gepraat wordt, die we maskeren met het adagium: iedereen moet zijn eigen lot in handen nemen, iedereen kan worden wat ie wil als je maar hard genoeg probeert. Maar als we eerlijk zijn en eens zouden bedenken hoeveel van wat we hebben en het onze achten we zomaar in de schoot geworpen kregen?

Een zelfde motief  is herkenbaar wanneer ik dinsdagavond de lezing bijwoon van een oud-collega, prof Durre Ahmad uit Lahore. Ze beschrijft de situatie in Pakistan vandaag. Het land waar haar ouders vanuit India naar toe trokken met enkel de kleren die ze hadden, maar waar zij zoveel jaren later haar eigen kinderen uit weg stuurde omdat ze er nooit een toekomt zouden hebben. Ook daar een verhaal van moeilijk verworven kansen en steeds toenemende beperkingen. 

Flow!

Fijne uitsmijter van de maand april:  de zogenaamde MoMo dag. Leerkrachten maatschappelijke oriëntatie uit heel Vlaanderen verzamelen een hele dag rond het thema creativiteit. Een heel diverse groep mensen, met wortels in heel de wereld, samen meer dan tien talen machtig. Geïnspireerde en gedreven leerkrachten ook.

De dag telde twee centrale sprekers: 

- voor de middag: Marcus Geers, over creativiteit en out of the box denken. Met hem deden we een fijne oefening rond 'brainstormen'
- na de lunch (het stervensuur)  Herman Van Den Broeck van Vlerick, over 'flow' en werken vanuit je eigen krachten. Hij bracht ons een frame over rond 'cognitve styles'.  Ikzelf leerde ervan dat ik behoor tot de groep van de zogenaamde 'uitvinders', dwz die mensen die 'denken' en behoefte aan kennis verenigen met nood aan creativiteit en innovatie. Veel onrust en zoekzin op die borden dus. Wat ik natuurlijk herken in mijn dagdagelijkse praktijk.

Creativiteit staat ook centraal in het  het inspiratiemoment rond informeel leren dat ik voor 14 mei aan het opzetten ben. Idee is om de complexe materie waaraan we werken eens vanuit een andere hoek te benaderen. Niet per se 'luchtiger' , maar wel met aandacht voor ook andere elementen dan enkel het puur rationele. Ik deed a wat voorbereidende leeswerk en kwam een paar boeiende hypotheses tegen. Onder andere  dat informeel leren (bv via spelsimulatie) een duurzamer leren zou teweeg brengen, door de meer directe koppeling die gemaakt word met de reële werksituaties, maar ook door de koppeling van individueel leren met collectief- of organisatieleren. De dag wordt uitgewerkt in samenwerking met twee heel boeiende partners:
- eerst en vooral Hendrik Bens van HALMA, de vormings'franchise' van het Centrum voor Informatieve Spelen. Hij zal ons meer inzicht geven in de krachten en kemerken van spel. Daarnaast zal hij ons  ook inleiden in de principes en methoden van de zogenaamde 'active reviewing'. Dit is een manier om nabesprekingen en debriefs actiever en krachtiger te maken.
- andere partner is het provinciaal documentatiecentrum docAtlas. Medewerkers Marie-Claude Gevaert en Timmy Leysen beloven een workshop met proevertjes van uitdagende spelen rond communicatievaardigheden en cultuurverschillen. 

Ontwikkeling

Gisteren deelgenomen aan een netwerkmoment bij de bachelor na bachelor intercultureel management van Thomas More hogeschool in Mechelen. Bedoeling was om met een aantal mensen uit het werkveld na te denken over hoe de opleiding nog sterker praktijkgericht kan gemaakt worden. Deelnemers aan het Netwerkmoment Werkveld werden geselecteerd op basis van het netwerk van Cimic, suggesties van studenten en persoonlijke contacten. Er werd geprobeerd om vertegenwoordigers aan te spreken uit een zo breed mogelijke waaier aan sectoren.  Er waren deelnemers uit de vredesbeweging, de kunstensector, arbeidsbemiddeling en profitsector. Erg boeiend om ook hun invalshoeken en bedenkingen te beluisteren.

In een eerste deel van het netwerkmoment werd iedereen individueel gevraagd een venndiagram in te vullen met drie vragen:
- Welke maatschappelijke thema’s mogen zeker niet ontbreken in het curriculum van een opleiding Intercultureel Management?
- Wat zijn volgens u de belangrijkste (recente) ontwikkelingen die een opleiding Intercultureel Management in haar curriculum moet opnemen?
- Welke competenties hebben volgens u intercultureel competente medewerkers in het werkveld nodig?
Deze individuele inbreng vormde mee de basis van de twee volgende sessies.

In de eerste sessie ging groep A aan de slag rond de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen die in de banaba moeten worden aangesneden. Eerst kon vrij op een grote flap ideeën worden neergepend, daarna werden een aantal ontwikkelingen eruit gelicht. Groep B, waar ikzelf aan deelnam, ging aan de slag rond de nodige centrale competenties die de banaba dient te ontwikkelen. De competenties werden benoemd volgens de ordening: kennis, vaardigheden, attitudes en awareness (de A+ factor). Het frame van Fantini.

Voor mij sloot deze eerste brainstorm aan bij het project waar ik nu op werk rond de competentieontwikkeling en jobondersteuning voor zogenaamde 'brugfiguren': intercultureel bemiddelaars, toeleiders, enzovoorts. Ook daar is de kernvraag: wat moet iemand die hier in het steeds kleurrijker en diverser Vlaanderen wil bemiddelen en verbinden allemaal 'kennen', 'kunnen', en eventueel ook 'zijn'. Dat het om een complex geheel aan vaardigheden, kennis en attitudes zal gaan is alvast duidelijk. Volgende zaken werden benoemd:

KENNIS:
 communicatiemodellen kennen: TOPOI; geweldloze communicatie werden genoemd. Deze twee modellen hebben met elkaar gemeen dat ze zelfkennis bevorderen en tegelijkertijd ook werken op verbinding. Het zijn beide ook modellen die uitnodigen tot oefenen en dus ook de ontwikkelingen van vaardigheden vragen.
 specifieke kennis rond bv. andere wervingskanalen, cultuurvrij testen in selecties,…

VAARDIGHEDEN:
 Bewust oefenen in het creëren van open ruimte (divergent denken)
 Een visie kunnen ontwerpen en communiceren (convergent denken)
 Zelf ontwikkelen van kaders en praktijken
 Taligheid ontwikkelen: openheid voor andere taal(systemen); experimenteren met taal; media inzetten
 Afstemming kunnen zoeken tussen verschillende referentiekaders, perspectieven, culturen,…

HOUDING:
 culturele gevoeligheid ontwikkelen: onderzoeken, participeren aan
 openheid
 Zelfreflectie: voorbij tips en tricks
 Bestaande paradigma’s in vraag (durven) stellen
 Accepteren van /omgaan met onzekerheid . In positieve termen: stimuleren van ondernemingszin, creativiteit ontwikkelen,
 Interdisciplinariteit: omgaan met meervoudige perspectieven

AWARENESS + (A+):
 Durf
 In relatie staan met de ander; in relatie staan met zingeving
 Bezieling ervaren en verder ontwikkelen

In een tweede sessie gingen we verder in op de nodige competenties en de centrale thema’s die een plaats moeten krijgen binnen de themalijn "interculturaliseringsdynamieken dichtbi"j en "interculturaliseringsdynamieken internationaal".

Wat in elk geval opvalt is dat mensen aangeven dat ze nood hebben aan reële ontwikkelruimte. Ruimte om op een veilige manier weer in contact te komen met vaardigheden die je in feite 'basis' zou kunnen noemen: actief luisteren, feedback geven, onderhandelen, conflict hanteren. Mensen willen hierin kunnen oefenen en ze vragen om plaats en tijd  om rond deze competenties creativiteit en alternatieven te mogen ontwikkelen. En daarmee wordt meteen duidelijk dat competentie-ontwikkeling nooit meer een verhaal van individueel leren alleen kan zijn. Het gaat erom ook gericht vragen te durven stellen op niveau van organisatie- en opleidingsontwikkeling om aan deze noden tegemoet te kunnen komen.

Trots

Teruggekomen van een weekje boerderijvakantie en in de krant gestoten op een artikel dat me met gepaste trots vervulde. 'Taal leren is middel tegen sociaal isolement', kopte het. Protagonist erin was mijn eigenste moeder, Mimi Wuyts, die elke dinsdag de bewoners van het Lokaal Opvanginitiatief in Rupelmonde de beginselen van het Nederlands bijbrengt. Nieuwkomers uit Afghanistan, Turkije, Armenië nemen deel aan een zogenaamd 'babbelmoment', waar ze taal krijgen om boodschappen te doen, naar de dokter te gaan, een uitstap te plannen. Zoals alles wat ze in haar leven doet, doet mijn moeder ook dit met hart en ziel. En tussen de zinnen rond dagdagelijkse dingen door, beluister ze ook de echte zorgen en heimwee van haar leerlingen, zoals ze dat jarenlang deed als toegewijd consulente voor een centrum voor levens- en gezinsvragen.

Met enkele van haar leerlingen heeft mijn moeder al een echte band opgebouwd, een band die ondertussen ook tot bij mijn vader reikt. Zo helpt hij de kinderen van een paar van haar studenten Nederlands bij hun schoolwerk. Een engagement dat hij trouwens ook al verschillende jaren opneemt bij de Antwerpse Karel De Grote hogeschool. Daar ondersteunt hij een aantal studenten van allochtone origine in het behalen van hun diploma lerarenopleiding.

Zoals ze zeggen de appel valt niet ver van de boom. Sociaal engagement is iets wat mijn ouders hun kinderen zeker meegaven. en iets waar ik gepast trots op ben.
Nog meer gepaste trots dichter bij huis deze week. In een ietwat vreemde setting dat wel. Want de trots betrof het helemaal kaal scheren van het hoofd van mijn echtgenoot Koen. Dit nadat hij een weddenschap was aangegaan: als 250 mensen zich zouden inschrijven voor de klimaatacties van Earth Hour op 23/3, zou hij zijn hoofd kaalscheren.  En die belofte moest nu dus worden nagekomen, tot afgrijzen van onze kinderen weliswaar. Hopelijk wordt het nu vlug wat warmer, want anders is het wel wat koud aan de oren, lijkt me.